همشهری آنلاین – گروه سیاسی: اندیشکده آمریکایی «نشنال اینترست»، نزدیک به جریان نومحافظهکاران آمریکایی، در یکی از تازهترین گزارشهای تحلیلی خود، به ارزیابی یادداشت تفاهم ایران و آمریکا پرداخته و اگرچه بهصورت محافظهکارانه، اما در نهایت تایید کرده که دونالد ترامپ در دستیابی به اهداف راهبردیاش در قبال تهران ناکام بودهاست. مهمترین محورهای این گزارش را به قلم محمد ایوب، استاد ممتاز روابط بینالملل دانشگاه ایالتی میشیگان در ادامه میخوانید:
نه صلح نهایی، نه پیروزی قاطع
- تفاهمنامه جدید میان آمریکا و ایران یک توافق نهایی نیست، بلکه چارچوبی موقت برای توقف درگیریها و آغاز مذاکرات گستردهتر درباره برنامه هستهای ایران، تحریمها، امنیت منطقهای و روابط اقتصادی است.
- این توافق یک دوره ۶۰ روزه برای مذاکرات ایجاد کرده که در صورت نیاز، میتواند تمدید شود.
- این توافق بیش از آنکه نشانه پیروزی یکی از طرفین باشد، بیانگر پذیرش یک «بنبست راهبردی» است.
ارزیابی دستاوردهای دولت ترامپ
- آمریکا میتواند چند موفقیت مهم را به نام خود ثبت کند:
- بازگشایی تنگه هرمز: بسته شدن این آبراه حیاتی، حدود ۲۰درصد صادرات جهانی نفت را تهدید میکرد و سبب بیثباتی در بازارهای انرژی شده بود. بازگشایی آن یک دستاورد اقتصادی و امنیتی مهم برای واشنگتن محسوب میشود.
- نکته ویژه: باید توجه داشت بسته شدن این تنگه اساساً نتیجه اقدامهای خود آمریکا بود، چراکه اگر ایالاتمتحده و اسرائیل به ایران حمله نکرده بودند، تهران نیز تنگه را مسدود نمیکرد.
- تعهدهای هستهای ایران: تهران بار دیگر اعلام کرده بهدنبال تولید سلاح هستهای نخواهد رفت و آماده است درباره ذخایر اورانیوم غنیشده خود تحت نظارت بینالمللی، مذاکره کند. همچنین انتظار میرود گسترش برنامه هستهای خود را موقتاً متوقف کند.
ایران چه چیزهایی را واگذار نکرد؟
- مهمترین بخش توافق، امتیازهایی نیست که ایران داده، بلکه مواردی است که حاضر نشده از آنها صرفنظر کند:
- حفظ زیرساختهای اصلی هستهای
- حفظ حق غنیسازی اورانیوم
- حفظ برنامه موشکهای بالستیک
- حفظ شبکههای متحدان و نیروهای نیابتی منطقهای
- همه این موضوعها به مذاکرات آینده موکول شدهاند و هیچ تعهد قطعی درباره آنها وجود ندارد.
- نتیجه: ایران میتواند ادعا کند با وجود فشارهای شدید نظامی و اقتصادی، مهمترین داراییهای راهبردی خود را حفظ کردهاست.
دلایل برنده بودن ایران
- از نگاه تهران، چند نکته مثبت وجود دارد:
- نظام سیاسی ایران همچنان پابرجاست.
- زیرساختهای اصلی قدرت کشور حفظ شدهاند.
- احتمال کاهش تحریمها و افزایش صادرات نفت وجود دارد.
- ایران بدون اینکه تسلیم شود، وارد مرحله جدیدی از مذاکرات شدهاست.
- نتیجه: این وضعیت نشان میدهد سیاست فشارحداکثری نتوانسته ایران را وادار به عقبنشینی کامل کند.
بزرگترین بازنده
- بزرگترین بازنده احتمالی این توافق اسرائیل است. اهداف اصلی دولت نتانیاهو عبارت بودند از:
- حذف کامل توان غنیسازی ایران
محدود کردن برنامه موشکی
تضعیف شبکههای منطقهای ایران
- نتیجه:
- هیچیک از این اهداف در تفاهمنامه فعلی محقق نشدهاند.
- ایران همچنان ظرفیت هستهای خود را حفظ کرده و مسائل کلیدی به مذاکرات آینده منتقل شدهاند.
- شکاف قابلتوجهی میان اهداف آمریکا و اسرائیل آشکار شدهاست.
- ترامپ برای تأمین منافع فوری آمریکا حاضر شده بخشی از خواستههای اسرائیل را کنار بگذارد.
مقایسه تفاهم با برجام
- مهمترین بخش گزارش تحلیلی محمد ایوب، مقایسه این توافق با برجام است.
- محورهای برجام در سال ۲۰۱۵:
- ذخایر اورانیوم ایران را محدود کرد.
- نظارتهای گسترده بینالمللی ایجاد کرد.
- زمان لازم برای تولید سلاح هستهای را افزایش داد.
- در مقابل، بخشی از تحریمها را لغو کرد.
- مقایسه با یادداشت تفاهم: ترامپ و نتانیاهو همواره برجام را بهدلیل باقی گذاشتن حق غنیسازی ایران و نپرداختن به برنامه موشکی و نیروهای نیابتی مورد انتقاد قرار میدادند، اما توافق جدید نیز تاکنون راهحلی برای آنها ارائه نکردهاست.
ترامپ چه چیزی بیشتر از اوباما به دست آورد؟
- ادعاهای ترامپ:
- وارد آوردن فشار نظامی شدی بر ایران
- آسیب زدن به بخشی از تأسیسات نظامی و هستهای ایران
- نشان دادن آمادگی آمریکا برای استفاده از زور
- نتیجه:
- اگر توافق نهایی در نهایت شامل مواردی مانند «محدودسازی غنیسازی»، «نظارت بینالمللی»، «کنترل ذخایر اورانیوم»، و «کاهش تحریمها» باشد، نتیجه نهایی تفاوت چندانی با برجام نخواهد داشت.
- در آن صورت، آمریکا پس از سالها فشار و درگیری، دوباره به همان چارچوبی بازمیگردد که در سال ۲۰۱۸ آن را رد کرده بود.
نظر شما